Binnenkort duikt er een opvallende verschijning op in Den Bosch: de ‘Waterwacht’. Deze omgebouwde ANWB-praatpaal reist momenteel door het land om verhalen, herinneringen en gedachten van Nederlanders over water te verzamelen. Het doel van de initiatiefnemers? Een nieuw, verbindend volksverhaal schrijven waarin we niet langer alleen strijden tegen het water, maar er juist mee leren samenleven.
Van strijd naar verbondenheid
Historisch gezien is de Nederlandse identiteit sterk verweven met de strijd tegen het water. Denk aan de indrukwekkende Deltawerken en het klassieke verhaal van Hansje Brinker. Onderzoekers van het KWR Water Research Institute vinden dit collectieve narratief waardevol, maar pleiten inmiddels voor een aanvullend geluid. “Traditioneel gezien speelt water in onze cultuur de rol van iets wat we moeten bedwingen”, vertelt onderzoeker Katja Barendse. “Wij denken dat we misschien ook verhalen nodig hebben waar verbondenheid en zorg voor water uit spreekt.”
Volgens de onderzoekers is dit nieuwe perspectief cruciaal. Het accepteren dat water de ruimte nodig heeft, helpt niet alleen bij de aanpak van overstromingsgevaar. Een bredere blik is ook hard nodig voor actuele opgaven zoals droogte en vervuiling. Een gevoel van verbinding met het water moet volgens het KWR uiteindelijk leiden tot duurzamer gedrag en bredere maatschappelijke steun voor toekomstbestendig waterbeleid.
Bossche waterherinneringen delen
Om input te verzamelen voor dit vernieuwde volksverhaal, is de ‘Waterwacht’ in het leven geroepen. Het idee ontstond toen medewerkers van het KWR tijdens een wandeling een stapel afgedankte ANWB-praatpalen zagen liggen. Eén van deze iconische palen is door de werkplaats van het instituut met succes omgetoverd tot een interactieve installatie.
De opvallende praatpaal reist momenteel door Nederland. Vandaag staat de installatie bij een drinkwaterbedrijf in Maastricht, maar later deze periode zal de Waterwacht ook in Den Bosch opduiken. Voorbijgangers die de paal straks in de stad aantreffen, kunnen luisteren naar een audiofragment waarin het water zélf om hulp vraagt. Bezoekers worden uitgenodigd om te vertellen met welk water zij zich het meest verwant voelen of wat hun mooiste herinnering aan water is. Dit kan laagdrempelig door een voicemailbericht in te spreken of een appje te sturen via WhatsApp of Signal. Omdat niet iedereen direct een spraakbericht durft achter te laten, worden er ter aanvulling ook enquêtes en interviews gehouden.
Een dubbele visie
Hoewel de focus op de oer-Hollandse strijd tegen de zee en rivieren in de loop der jaren ons nationale visitekaartje is geworden, is het idee van een leven mét het water in de basis niet nieuw. Volgens Lotte Jensen, hoogleraar Nederlandse literatuur- en cultuurgeschiedenis, bestaat er al eeuwenlang een ‘amfibische cultuur’ in Nederland. Het traditionele strijdverhaal hoeft dan ook niet bij het grofvuil. Het roept nog steeds een sterk wij-gevoel op en legitimeert de grote investeringen in waterveiligheid voor de komende decennia. Een ‘dubbele visie’, waarbij zowel de strijdbaarheid behouden blijft als de zorg voor de natuurlijke omgeving groeit, lijkt de beste weg vooruit.
Inwoners van Den Bosch kunnen binnenkort zelf hun steentje bijdragen aan dit brede waterverhaal zodra de Waterwacht neerstrijkt in de gemeente. Wie niet kan wachten en nu al een herinnering of gedachte wil delen, kan een bericht sturen of inspreken bij de Waterwacht Helpdesk via 06 26 09 26 83.
